۱۳۹۱ دی ۵, سه‌شنبه

كاربرد فيبر نوري در دوربين‌هاي مداربسته


كاربرد فيبر نوري در دوربين‌هاي مداربسته

 
هر چند در نگاه اول ارتباط چنداني ميان تكنولوژي دوربين‌هاي مداربسته به عنوان يك سيستم حفاظتي و فيبر نوري به عنوان يك فضاي انتقال اطلاعات ديده نمي‌شود ولي اهميت آن را در سيستم‌هاي گسترده حفاظتي نمي‌توان ناديده گرفت. در حالي كه پيش از اين فيبر نوري در سيستم‌هاي مخابراتي جايگزين ارتباط راديوي (ماكس) بين شهري شده است، در حال حاضر كاربرد وسيعي در تلويزيون‌هاي كابلي (CATV) و دوربين‌هاي مداربسته و مصارف ديگر يافته است.
چرا فيبر نوري؟
در ذهن همه ما اولين فضاي انتقال سيگنال ويدئو، كابل كواسيال يا همان كابل هم محور مي‌باشد. كابل كواكسيال كه از يك مغزي و شيلد محافظ آن به همراه عايق واسطه تشكيل يافته است طبق خاصيت مقاومتي فلزات هادي، باعث افت سيگنال در طول مسير مي‌گردد. هر چند با به كارگيري تقويت‌كننده‌هاي مياني و يا مدارات گيرنده حساس تا حدودي در جهت افزايش طول مسير تلاش شده است ولي در يك تخمين مناسب بيش از حدود يك كيلومتر غيرعملي مي‌نمايد. همچنين در سيستم‌هاي امنيتي كابل‌هاي كواكسيال به راحتي مورد تأثير نويزهاي محيط و دستگاه‌هاي مجاور قرار مي‌گيرد و لذا باعث ايجاد تصوير اصطلاحاً نويزي مي‌شود. گاهاً حذف نويز روي كابل‌هاي مسي غيرممكن است.
جايگزين مناسب
در يك سيستم مقياس بزرگ و يا متوسط، انتقال بدون تأخير تصوير با كيفيت بالا و نيز انتقال اطلاعات كنترلي دوربين‌هاي متحرك دغدغه مهندسين مي‌باشد. فيبر نوري كه از دهه نود ميلادي وارد عرصه مخابرات شده بود روز به روز در زمينه‌هاي كاربرد مختلف گسترش يافت تا جايي كه امروزه در سيستم دوربين‌هاي مداربسته و يا حتي در شبكه‌هاي كامپيوتري جايگاه ويژه‌اي يافته است.
تاريخچه فيبر نوري
در سال 1870 ميلادي طبيعي‌داني به نام جان تيندال نشان داد که نور خورشيد مسير جريان آب جاري شده از يک مخزن را به دليل انعکاس‌هاي داخلي دنبال مي‌کند و پرتو نور به ظرف ديگر هدايت مي‌شود در اين آزمايش نشان داده شده که پرتو خورشيد هدايت شده يک مسير زيگ زاگ را در طول نوار باريک آب دنبال مي‌کند. اين آزمايش اولين تلاش براي انتقال نور بود. به دنبال اين موفقيت دانشمند ديگري به نام ويليام ويلينگ در سال 1880 نظريه انتقال نور در لوله با کمک آينه را ارائه نمود که البته اين نظريه حدود يکصد سال از تکنولوژي ساخت آن جلوتر بود. الکساندرگراهام بل نيز طرح انتقال صدا توسط نور را به نام فوتوفون مطرح ساخت که توانست حدود 200 متر صدا را منتقل سازد.
 
 
شکل 1
 
در نيمه دوم قرن بيستم فيبر نوري شاهد پيشرفت‌هاي چشمگيري بود. در دهه شصت ميلادي در ساخت وسيله انتقال تصوير با نام Fiber-scope براي اولين بار از فيبر تمام شيشه استفاده شد. به دنبال اين ابتکار کلمه فيبر نوري (fiber-optic) به موج‌بر استوانه‌اي از جنس شيشه اطلاق گرديد. هر چند اتلاف شديد نور در اين فيبر اوليه باعث محدوديت انتقال اطلاعات شد ولي اين عيب باعث شد دانشمندان به فکر يک پوشش بر روي مغزي فيبر شوند تا در اين شرايط مغزي(Core) وظيفه هدايت نور را داشته باشد و پوشش آن (Cladding) از فرار نور جلوگيري کرده باعث انعکاس مجدد نور به مغزي شود.
گسترش تکنولوژي استفاده از ليزر گام بزرگي در پيشرفت صنعت فيبرنوري بود. تنها ديود ليزري (LD) و مشابه ضعيف‌تر از آن يعني ديود ساطع کننده نور (LED) قابليت توليد نور ديود ليزري را در جهت استفاده در فيبر ليزري دارند. به دنبال پيشرفت ليزرها در نهايت در سال 1962 ليزر نيمه هادي کشف گرديد که به طور وسيع در منابع نوري استفاده مي‌شود.
نور قابليت انتقال اطلاعات به ميزان ده هزار برابر بيشتر از فرکانس راديويي را دارد. هر چند با نام بردن اين مزايا ليزر نمي‌تواند از هوا به عنوان يک محيط انتقال استفاده کند چرا که شرايط جوي بر روي کارايي آن تاثير مستقيم مي‌گذارد. در سال 1966 چارلز کائو و چارلز هوک هام محققين لابراتور مخابراتي انگليس طي مقاله‌اي اعلام نمودند که با بکارگيري منبع نوري مناسب فيبر نوري مي‌تواند يک محيط انتقال با افت کمتر از dB/km20 باشد. در اين زمان هنوز افت فيبر نوري حدود dB/km 1000بود. حتي در افت dB/km20 نيز %99 نور در مسير حدود يک کيلومتر تلف خواهد شد.
تحقيقات بعدي نشان داد که اين افت ناشي از ناخالصي شيشه و نه خود عنصر شيشه است. در نهايت رشد تکنولوژي چيپ‌هاي نيمه هادي گيرنده و کانکتورهاي نوري به همراه پيشرفت ساخت فيبر منجر به شروع استفاده از فيبر نوري در صنعت گرديد. به عنوان مثال LED‌هاي مورد استفاده در فيبرنوري داراي سرعت سوئيچ بالاتر، طول منبع کاري مناسب و توان خروجي بيشتر مي‌باشند. بر اين اساس آزمايشگاه بل در سال 1998 موفق شد يکصد سيگنال را با روش DWDM و با سرعت Gb/s ( Giga bit per secoud)10 در مسيري به مسافت km400 بدون تقويت‌کننده مياني استفاده کند. در حال حاضر شبکه‌هاي فيبري نوري جهاني تنها راه‌حل نسل آينده براي انتقال روند فزاينده اطلاعات مي‌باشد.
 فيزيک نور
نور در طيف امواج الکترومغناطيس طيف وسيعي را به خود اختصاص داده است. طول موج فيبرنوري را مي‌توان به دو گروه تقسيم نمود: نزديک مادون قرمز و نور مرئي. نور مرئي از طول موج 400 تا 700 نانومتر مي‌باشد که به دليل افت زياد کاربرد کمي در فيبرنوري دارد. طيف مادوني قرمز که در فيبرنوري استفاده مي‌شود ما بين 700 تا 1700 نانومتر مي‌باشد.
اساس کار فيبرنوري بر پايه انعکاس کلي نور بنا شده است. سرعت نور در هر محيط متفاوت است و هنگام عبور از يک محيط به محيط ديگر دچار شکست مي‌شود. نسبت سرعت نور در خلاء به سرعت نور در محيط ديگر را ضريب شکست محيط دوم مي‌نامند که با nنمايش مي‌دهند: ضريب شکست هوا 003/1 و ضريب شکست شيشه 45/1مي‌باشد. هنگام عبور نور از محيطي با ضريب شکست  و زاويه تابش  به محيط ديگر با ضريب شکست و زاويه شکست رابطه زير موسوم به قانون اسنل برقرار مي‌باشد:
 
 
 
 
شکل 2
 
به اين معني که هنگام عبور نور از يک محيط غليظ به يک محيط رقيق، زاويه شکست بيشتر از زاويه تابش مي‌باشد. به زاويه تابشي که در آن زاويه شکست برابر 90 درجه مي‌شود زاويه بحراني گويند.
چنانچه زاويه تابش بيش از زاويه بحراني شود، انعکاس کامل رخ مي‌دهد. مغزي فيبرنوري داراي ضريب شکست بيشتر از غلاف مي‌باشد. با وارد ساختن پرتو نور با زاويه بيشتر از زاويه بحراني، انعکاس کامل از مرز مغزي و غلاف رخ مي‌دهد و نور در طول فيبر حرکت مي‌کند. چنانچه زاويه تابش پرتو ورودي به فيبر کمتر از زاويه بحراني باشد، شکست رخ داده و نور در غلاف تلف مي‌گردد.
فيبر نوري معمولاٌ از ماده اکسيد سيليسيم موسوم به سيليکا (SiO2) ساخته مي‌شود که براي استفاده در صنعت درجه خلوص آن را افزايش مي‌دهند. همچنين براي ايجاد اختلاف در ضريب شکست غلاف و مغزي از ناخالصي‌هايي نظير اکسيد ژرمانيوم استفاده مي‌شود.
انواع فيبر نوري
فيبرهاي نوري را در يك دسته‌بندي مي‌توان به دو نوع عمده تقسيم نمود: فيبر نوري تك مدي (Single Mode) و فيبر نوري چند مدي (Multi Mode). خصوصيات فيزيكي و كاربرد اين دو نوع با يكديگر متفاوت است و تشخيص نوع فيبر مورد نياز در هرسيستم در كاهش هزينه مؤثر مي‌باشد.

 
 فيبر تك مدي از لحاظ فيزيكي داراي قطر مغزي 9-10 μm و قطر غلافμm 125مي‌باشد. از مزاياي اين نوع افت كم و پهناي باند زياد مي‌باشد. هر چند هزينه بالا، مفصل‌بندي دقيق و مبدل‌هاي گران قيمت‌تر از عيوب آنمي‌باشد. اين نوع فيبر معمولاً در مسافت‌هاي طولاني قابل توجيه اقتصادي است براي مثال در اتوبان‌هاي بين شهري براي انتقال اطلاعات و تصوير دوربين‌ها و يا ساير وسايل امنيتي كاربرد دارد. فيبر نوري چند مدي كه از لحاظ فيزيكي داراي قطر50-62.5μm و قطر غلافμm 125 مي‌باشد داراي افت بيشتر و پهناي باند كمتر است در عوض قيمت آن ارزان‌تر و مفصل‌بندي آن راحت‌تر است. در نتيجه براي مسافت‌هاي كوتاه و يا متوسط از اين نوع بهره مي‌گيرند.
 
 
بر اساس کاربرهاي مختلف از فيبرنوري با جنس‌هاي متفاوت استفاده مي‌شود. غير از فيبرنوري با مغزي و غلاف شيشه‌اي از غلاف پلاستيکي و يا مغزي و غلاف پلاستيکي نيز استفاده مي‌گردد. به عنوان مثال از فيبرهاي پلاستيکي (POF) در شبکه‌هاي کامپيوتري محلي استفاده مي‌شود.
مشخصات کانال فيبرنوري
طول موج: طول موج‌هاي مورد استفاده در فيبرنوري بر حسب نانو متر شامل780، 850، 1310، 1550، 1625 مي‌باشد. با توجه به جدول زير هر نوع فيبر در هر طول موج افت خاصي دارد. مثلا در فيبرهاي تک مدي بهترين طول موج 1550nm است.
 
Fiber Type
Multimode
 
Singlemode
 
Wavelength (nm)
850
1300
1300
1550
Fiber Atten. dB/km
3 [3.5]
1 [1.5]
0.4 [1/0.5]
0.3 [1/0.5]
 
جدول شماره 1
اتصالات و مفصل‌بندي: از جمله مواردي که تا حدودي به عنوان ضعف شبکه‌هاي فيبر نوري محسوب مي‌شود، اتصال و مفصل‌بندي فيبرنوري است. فيبرهاي نوري را به دو طريق به يکديگر متصل مي‌کنند: با روش مکانيکي يا موقت و روش قوس الکتريکي يا دائمي. دراتصال مکانيکي (Mechamical Splices) پس از آماده‌سازي فيبر و برداشتن غلاف، مغزي‌ها به وسيله نگهدارنده‌اي روبروي يکديگر ثابت مي‌شوند. معمولا خلاء ايجاد شده توسط مايع ژله مانند پر مي‌شود. در مفصل‌بندي دائمي (Fusion Splicing) قوس الکتريکي باعث گرم شدن فيبر شده و مغزي دو فيبر روبرو در يکديگر ذوب مي‌شوند. اين روش افتي بسيار ناچيز حتي تا حدود 0.05dB ايجاد مي‌کند که در مقايسه با اتصال مکانيکي بسيار کمتر است.
دستگاه Fusion Splicer به دليل دقت بسيار بالا و تنظيمات خاص خود بسيار گران قيمت است هر چند که هزينه اتصال مکانيکي بسيار اندک است. لذا در مواردي که کاهش افت مسير جهت بهره‌برداري با اهميت است اتصال با قوس الکتريکي ضروري است و در مواردي که دستگاه Fusion splicer در اختيار نباشد و افت خط قابل تحمل باشد از اتصالات مکانيکي استفاده مي‌کنند.
کانکتورها: در انتهاي کانال نيز براي متصل نمودن فيبر به دستگاه‌هاي مقصد از کانکتورهاي متفاوتي استفاده مي‌شود. در جدول زير انواع کانکتورها، موارد مصرف هر کدام به همراه افت هر يک آمده است.
 
Types Of Optical Connectors
 
Connector
Insertion Loss
Repeatability
Fiber Type
Applications


FC
0.50-1.00 dB
0.20 dB
SM, MM
Datacom, Telecommunications

FDDI
0.20-0.70 dB
0.20 dB
SM, MM
Fiber Optic Network

LC
0.15 db (SM)
0.10 dB (MM)
0.2 dB
SM, MM
High Density Interconnection

MT Array
0.30-1.00 dB
0.25 dB
SM, MM
High Density Interconnection

SC
0.20-0.45 dB
0.10 dB
SM, MM
Datacom

SC Duplex
0.20-0.45 dB
0.10 dB
SM, MM
Datacom

ST
Typ. 0.40 dB (SM)
Typ. 0.50 dB (MM)
Typ. 0.40 dB (SM)
Typ. 0.20 dB (MM)
SM, MM
Inter-/Intra-Building, Security, Navy
 
جدول شماره 2
 
تضعيف: چندين عامل موجب تضعيف در فيبرنوري مي‌شود. تلفات تفرق يا پراکندگي (Scattering) از جمله تلفاتي است که به دليل عدم يکنواختي ساختار فيبر از لحاظ ميکروسکوپي ايجاد مي‌شود. اين عامل باعث پراکندگي بخشي از پرتوهاي نوري شده و در نتيجه از انرژي پرتو نور مي‌کاهد. اين نوع تلفات که تلفات رايلي نيز ناميده مي‌شود قوي‌ترين عامل تضعيف در فيبرهاي امروزي است که حدود 90 درصد از تلفات کل فيبر است و با عکس توان چهارم طول موج نسبت دارد. به اين معني که با افزايش طول موج تلفات رايلي کاهش مي‌يابد. نوع ديگر تضعيف تلفات جذبي است. اين تلفات به دليل ساختار مولکولي فيبر و ناخالص‌هاي موجود در فيبر مانند يون‌هاي فلزي توليد مي‌شود. اين ناخالصي‌ها باعث جذب انرژي پرتو نور گشته و انرژي را به صورت گرما تلف مي‌کند. در طول موج بيش از nm 1700به دليل رزوناس مولکولي، اکسيد سيلسيوم شروع به جذب انرژي نور مي‌کند. تلفات خمشي نيز به دو صورت تلفات خمش ميکرو و ماکرو ظاهر مي‌شود. تلفات خمش ميکرو به دليل تغيير قطر مغزي، خمش‌هاي ريز در هنگام ساخت، فشار و کشش ايجاد مي‌گردد. تلفات خمش ماکرو نيز به دليل انحناي کابل نوري بيش از اندازه استاندارد رخ مي‌دهد. هر چند اندازه اين خمش به قطر فيبر بستگي دارد ولي چنانچه شعاع خمش بيشتر از cm 10باشد، مي‌توان از تلافات خمشي ماکرو چشم‌پوشي نمود. همچنين چنانچه ذکر گرديد اتصالات و کانکتورها نيز باعث افت مي‌گردند.
دستگاه‌هاي اندازه‌گيري و عيب‌يابي فيبرنوري
براي تعيين پارامترهايي که شبکه فيبر نوري تحت آنها فعاليت مي‌نمايد آشنايي با دستگاه‌هاي اندازه‌گيري استاندارد و تکنيک‌هاي عيب‌يابي با اهميت است. براي مثال تعيين افت کانال از ملاک‌هاي بسيار حياتي يک شبکه فيبرنوري است. در اين جا مهمترين دستگاه‌هاي اندازه‌گيري و عيب‌يابي به اختصار معرفي مي‌گردند.
Optical Power Meter: اين دستگاه جهت سنجش ميزان توان خط انتقال به کار مي‌رود. بنابراين مي‌توان توان دريافتي را در انتهاي خط اندازه‌گيري نمود. اگر چه با اضافه نمودن يک منبع نوري و تشکيل شبکه‌اي متشکل از فرستنده و گيرنده نوري و فيبرنوري تحت اندازه‌گيري، پارامتر مهم افت خط را بر حسب dB اندازه‌گيري مي‌کنند. به عنوان مقادير نمونه‌اي افت متوسط در کانکتور را dB 5/0، هر اتصال مکانيکي dB 2/0 و افت فيبر که شامل مجموع تلفات رايلي، تلفات جذبي و تلفات خمشي است را در طول موج nm 1310 در تک مدي dB/km5/0 و در چند مدي dB/km 4 تا 1 در نظر مي‌گيرند. در نتيجه مي‌توان کل تلفات شبکه فيبرنوري را اين‌چنين محاسبه نمود:
0/2dB * # Splices) + (0/5dB * # Connectors)+ Pfiber lossTotal Loss = (
 
Talkset: به دليل وجود فيبرهاي نوري در کانال‌هاي زيرزميني و يا در اتاق‌هاي شيلد شده، امکان استفاده مهندسين و تکسنين‌ها از فرستنده بي‌سيم جهت مکالمه وجود ندارد. اين ابزار ارتباط ما بين دو نفر را از طريق فيبرنوري ميسر مي‌سازد.
 (Optical Time Domain Reflectometer)OTDR: دستگاه OTDR يا انعکاس سنج نوري د ر حوزه زمان پرمصرف‌ترين و مهم‌ترين ابزار نصب و نگهداري شبکه‌هاي فيبرنوري مي‌باشد. برخلاف وات مترهاي نوري که به طور مستقيم اقدام به سنجش افت خط مي‌نمايند، دستگاه OTDR به صورت غيرمستقيم کار مي‌کند و دسترسي به يک سر فيبرتحت آزمايش کافي مي‌باشد. اين دستگاه شبيه يک رادار عمل مي‌کند. با ارسال يک پالس با وات بالا، منتظر دريافت امواج برگشتي از اتصالات، کانکتورها و انتهاي فيبر نوري مي‌شود. تنها مقدار کمي از پالس ارسالي به OTDR باز مي‌گردد. اما با کمک گيرنده‌هاي حساس مي‌توان به افت خط، طول مسير و محل وجود اتصالات پي مي‌برد. به عنوان مثال مي‌توان به محل بريدگي فيبر پي برد و يا افت اتصالات را بعد از مفصل‌بندي اندازه‌گيري کرد. شکل زير گراف حاصل از بررسي دستگاه را نشان مي‌دهد. همانطور که مشاهده مي‌شود محور عمودي افت خط و محور افقي طول مسير را نشان مي‌دهد. تحليل اين نمودار مسائل بسياري را براي کاربر روشن مي‌سازد.
 
شکل 4
 
اين دستگاه‌ها در مسافت‌هاي کوتاه و اتصالات نزديک به هم محدوديت‌هايي دارند و نسبت به پهناي باند ارسالي دقت آن تغيير مي‌کند.
سيستم انتقال اطلاعات دوربين‌هاي مداربسته
 مبتني بر فيبرنوري
شبکه فيبر نوري مانند ساير شبکه‌هاي ارتباطي از سه جزء اصلي فرستنده، گيرنده و خط انتقال تشکيل يافته است. در سيستم دوربين‌هاي مداربسته سيگنال ويدئو، اطلاعات کنترل و ... را از دوربين تحويل فرستنده نوري مي‌گردد. فرستنده نوري مي‌تواند ورودي‌هاي صدا، تصوير و اطلاعات را بر روي موج حامل با مدولاسيون‌هاي آنالوگ و يا ديجيتال تحويل فيبر نوري دهد. قبل از ورودي اطلاعات به فيبر نوري و در طبقه آخر فرستنده، منابع نوري وجود دارند که وظيفه تبديل اطلاعات الکتريکي به سيگنال نوري را بر عهده دارند. منابع نوري رايج شامل ديود نوري موسوم به Edge Emitting Led و يا ديود ليزري است که پرتوهاي همگرا توليد مي‌کنند. در طرف ديگر خط و در گيرنده نوري، اولين طبقه با کمک عناصر نيمه هادي نظير AvalanchePhotodiode و يا Pin Photodiode سيگنال نوري را به سيگنال الکتريکي تبديل مي‌کند و بعد از دمودله نمودن سيگنال حامل، سيگنال صدا، ويدئو و اطلاعات را استخراج نموده و به مانيتور و کنترلگر دوربين و يا در سيستم‌هاي گسترده به مرکز سوئيچ دوربين و کارت‌هاي ورودي اطلاعات و تصوير تحويل مي‌دهد. معمولاً فرستنده‌هاي نوري داراي چندين ورودي و گيرنده‌هاي نوري داراي چندين خروجي مي‌باشند. بدين طريق اطلاعات كنترلي به مانند RS-485 و سيگنال ويدئو را مي‌توان بر روي يك فيبر منتقل نمود.
در دوربين‌هاي مداربسته مي‌توان شکل زير را در سيستم مبتني بر فيبر نوري در نظر گرفت:
 
 
شکل 5
 
انتخاب بهينه :
استفاده از كابل كواكسيال و يا فيبرنوري بر اساس نوع سيستم و گستردگي آن صورت مي‌گيرد. در پروژه‌هايي كه فاصله دوربين‌ها از محل كنترل و دستگاه مركزي زياد مي‌باشد از فيبر نوري (تك مدي و يا چند مدي ) استفاده مي‌شود. اين استراتژي علاوه بر افزايش كيفيت تصوير و كنترل بدون تأخير دوربين، در افزايش امنيت سيگنال‌ها نيز موثر است. در هر حال در مسافت‌هاي كوتاه و در شرايطي كه كيفيت تصوير حفظ مي‌گردد مي‌توان از كابلكواكسيال مناسب استفاده نمود.
 
 
 
نویسنده: محمود رهبر
منبع: http://www.sibashahr.com 

۱۳۹۱ دی ۴, دوشنبه

فیبر نوری چیست

فیبر نوری یا تار نوری (Optical Fiber) رشتهٔ باریک و بلندی از یک مادّهٔ شفاف مثل شیشه یا پلاستیک است که می‌تواند نوری را که از یک سرش به آن وارد شده، از سر دیگر خارج کند. فیبر نوری داری پهنای باند بسیار بالاتر از کابل‌های معمولی می‌باشد، با فیبر نوری می‌توانیم تلویزیون، تلفن، ویدیو کنفرانس و داده‌های دیگر را به راحتی با پهنای باند بالا تا ۱۰ گیگابیت انتقال داد.



دسته‌ای از تارهای نوری

تاریخچهٔ ساخت فیبر نوری



رونمایی از مقاله طبعیت در سال ۱۸۸۴
توسط ژان دانیل کلادون

اولین کسانی که در قرون اخیر به فکر استفاده از نور افتادند، انتشار نور را در جو زمین تجربه کردند. اما وجود موانع مختلف نظیر گرد و خاک، دود، برف، باران، مه و... انتشار اطلاعات نوری در جو را با مشکل مواجه ساخت. بعدها استفاده از لوله و کانال برای هدایت نور مطرح گردید. نور در داخل این کانالها بوسیله آینه‌ها و عدسی‌ها هدایت می‌شد، اما از آنجا که تنظیم این آینه‌ها و عدسی‌ها کار بسیار مشکلی بود این کار نیز غیر عملی تشخیص داده شد و مطرود ماند.
.[۲] شاید اولین تلاش در سیر تکاملی سیستم ارتباط نوری به وسیله الکساندر گراهام بل صورت گرفت که در سال ۱۸۸۰، درست ۴ سال پس از اختراع تلفن، اختراع تلفن نوری (فوتوفون) یا سیستمی که صدا را تا فواصل چندین صد متر منتقل می¬کرد، به ثبت رساند. تلفن نوری بر مبنای مدوله کردن نور خورشید بازتابیده با به ارتعاش در آوردن آینه¬ای کار می¬کرد. گیرنده یک فتوسل بود. در این روش نور در هوا منتشر می¬شد و بنابراین امکان اتقال اطلاعات تا بیش از ۲۰۰ متر میسر نبود. به همین دلیل، اگرچه دستگاه بل ظاهراً کار می¬کرد اما از موفقیت تجاری برخوردار نبود.
ایده استفاده از انکسار (شکست) برای هدایت نور (که اساس فیبرهای نوری امروزی است) برای اولین بار در سال ۱۸۴۰ توسط Daniel Colladon و Jacques Babinet در پاریس پیشنهاد شد. همچنین John Tyndall در سال ۱۸۷۰ در کتاب خود ویژگی بازتاب کلی را شرح داد: «وقتی نور از هوا وارد آب می¬شود به سمت خط عمود بر سطح خم می‌شود و وقتی از آب وارد هوا می¬شود از خط عمود دور می-شود. اگر زاویه¬ی پرتو نور با خط عمود در تابش از داخل آب بزرگتر از ۴۸ درجه شود هیچ نوری از آب خارج نمی¬شود در واقع نور به طور کامل از سطح آب منعکس می¬شود. زاویه ای که انعکاس کلی آغاز می-شود را زاویه بحرانی می¬نامیم».
کاکو و کوکهام انگلیسی برای اولین بار استفاده از شیشه را بعنوان محیط انتشار مطرح ساختند. آنان مبنای کار خود را بر آن گذاشتند که به سرعتی حدود ۱۰۰ مگابیت بر ثانیه و بیشتر بر روی محیط‌های انتشار شیشه دست یابند. این سرعت انتقال با تضعیف زیاد انرژی همراه بود. این دو محقق انگلیسی، کاهش انرژی را تا آنجا می‌پذیرفتند که کمتر از ۲۰ سی بل نباشد. اگر چه آنان در رسیدن به هدف خود ناکام ماندند، اما شرکت آمریکائی (کورنینگ گلس) به این هدف دست یافت. در اوایل سال ۱۹۶۰ میلادی با اختراع اشعه لیزر ارتباطات فیبرنوری ممکن گردید. در سال ۱۹۶۶ میلادی، دانشمندان در این نظریه که نور در الیاف شیشه‌ای هدایت می‌شود پیشرفت کردند که حاصل آن از کابلهای معمولی بسیار سودمندتر بود. چرا که فیبرنوری بسیار سبکتر و ارزانتر از کابل مسی است و در عین حال ظرفیت انتقالی تا چندین هزار برابر کابل مسی دارد.
توسعه فناوری فیبرنوری از سال ۱۹۸۰ میلادی به بعد باعث شد که همواره مخابرات نوری بعنوان یک انتخاب مناسب مطرح باشد. تا سال ۱۹۸۵ میلادی در دنیا نزدیک به ۲ میلیون کیلومتر کابل نوری نصب شده و مورد بهره برداری قرار گرفته‌است.
فیبر نوری از پالس‌های نور برای انتقال داده‌ها از طریق تارهای سیلکون بهره می‌گیرد. یک کابل فیبر نوری که کمتر از یک اینچ قطر دارد می‌تواند صدها هزار مکالمهٔ صوتی را حمل کند. فیبرهای نوری تجاری ظرفیت ۲٫۵ گیگابایت در ثانیه تا ۱۰ گیگابایت در ثانیه را فراهم می‌سازند. فیبر نوری از چندین لایه ساخته می‌شود. درونی‌ترین لایه را هسته می‌نامند. هسته شامل یک تار کاملاً بازتاب کننده از شیشه خالص (معمولاً) است. هسته در بعضی از کابل‌ها از پلاستیک کا ملاً بازتابنده ساخته می‌شود، که هزینه ساخت را پایین می‌آورد. با این حال، یک هسته پلاستیکی معمولاً کیفیت شیشه را ندارد و بیشتر برای حمل داده‌ها در فواصل کوتاه به کار می‌رود. حول هسته بخش پوسته قرار دارد، که از شیشه یا پلاستیک ساخته می‌شود. هسته و پوسته به همراه هم یک رابط بازتابنده را تشکیل می‌دهند که با عث می‌شود که نور در هسته تا بیده شود تا از سطحی به طرف مرکز هسته باز تابیده شود که در آن دو ماده به هم می‌رسند. این عمل بازتاب نور به مرکز هسته را (بازتاب داخلی کلی) می‌نامند.


فیبر نوری

قطر هسته و پوسته با هم حدود ۱۲۵ میکرون است (هر میکرون معادل یک میلیونیم متر است)، که در حدود اندازه یک تار موی انسان است. بسته به سازنده، حول پوسته چند لایه محافظ، شامل یک پوشش قرار می‌گیرد.
یک پوشش محافظ پلاستکی سخت لایه بیرونی را تشکیل می‌دهد. این لایه کل کابل را در خود نگه می‌دارد، که می‌تواند صدها فیبر نوری مختلف را در بر بگیرد. قطر یک کابل نمونه کمتر از یک اینچ است.
از لحاظ کلی دو نوع فیبر وجود دارد: تک حالتی و چند حالتی. فیبر تک حالتی یک سیگنال نوری را در هر زمان انتشار می‌دهد، در حالی که فیبر چند حالتی می‌تواند صدها حالت نور را به طور هم‌زمان انتقال بدهد. (ویراستار: فواد مزرعه)

سیستم‌های مخابرات فیبر نوری



کابل زیر دریایی فیبر نوری
گسترش ارتباطات راه دور و راحتی انتقال اطلاعات از طریق سیستم‌های انتقال و مخابرات فیبر نوری یکی از پر اهمیت ترین موارد مورد بحث در جهان امروز است. سرعت دقت و تسهیل از مهم‌ترین ویژگی‌های مخابرات فیبر نوری می‌باشد. یکی از پر اهمیت‌ترین موارد استفاده از مخابرات فیبر نوری آسانی انتقال در فرستادن سیگنال‌های حامل اطلاعات دیجیتالی است که قابلیت تقسیم بندی در حوزه زمانی را دارا می‌باشد. این به این معنی است که مخابرات دیجیتال تامین کننده پتانسیل کافی برای استفاده از امکانات مخابره اطلاعات در پکیج‌های کوچک انتقال در حوزه زمانی است. برای مثال عملکرد مخابرات فیبر نوری با توانایی ۲۰ مگا هرتز با داشتن پهنای باند ۲۰ کیلو هرتز دارای گنجایش اطلاعاتی ۰٫۱٪ می‌باشد. امروزه انتقال سیگنالها به وسیله امواج نوری به همراه تکنیک‌های وابسته به انتقال شهرت و آوازه سیستم‌های انتقال ماهوارهای را به شدت مورد تهدید قرار داده‌است. دیر زمانی ست که این مطلب که نور می‌تواند برای انتقال اطلاعات مورد استفاده قرار گیرد به اثبات رسیده‌است و بشر امروزه توانسته‌است که از سرعت فوق العاده آن به بهترین وجه استفاده کند. در سال ۱۸۸۰ میلادی الکساندر گراهام بل ۴ سال بعد از اختراع تلفن موفق به اخذ امتیاز نامه خود در زمینه مخابرات امواج نوری برای دستگاه خود با عنوان فوتو تلفن گردید. در ۱۵ سال اخیر با پیشرفت لیزر به عنوان یک منبع نور بسیار قدرتمند و خطوط انتقال فیبرهای نوری فاکتورهای جدیدی از تکنولوژی و تجارت بهتر را برای انسان به ارمغان آورده‌است. مخابرات فیبر نوری ابتدا به عنوان یک مخابرات از راه دور قرار دادی تلقی می‌شد که در آن امواج نوری به عنوان حامل یک یا چند واسطه انتقال استفاده می‌شد. با وجود آنکه امواج نوری حامل سیگنالهای آنالوگ بودند اما سیگنالهای نوری همچنان به عنوان سیستم مخابرات دیجیتال بدون تغییر باقی مانده‌است. از دلایل این امر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ۱)تکنیکهای مخابرات در سیستم‌های جدید مورد استفاده قرار می‌گرفت. ۲)سیستم‌های جدید با بالاترین تکنولوژی برای داشتن بیشترین گنجایش کارآمدی سرعت و دقت طراحی شده بود. ۳)انتقال به کمک خطوط نوری امکان استفاده از تکنیک‌های دیجیتال را فراهم می‌ساخت. این مطلب نیاز انسان را به دسترسی به مخابره اطلاعات رابه صورت بیت به بیت پاسخگو بود.
توانایی پردازش اطلاعات در حجم وسیع: از آنجایی که مخابرات فیبر نوری دارای کارایی بالاتری نسبت به سیم‌های مسی سنتی هستند بشر امروزی تمایل چندانی برای پیروی از سنت دیرینه خود ندارد و توانایی پردازش حجم وسیعی از اطلاعات در مخابره فیبر نوری او را مجذوب و شیفته خود ساخته‌است.
آزادی از نویزهای الکتریکی: بافت یک فیبر نوری از جنس پلاستیک یا شییشه به دلیل رسانندگی انتخاب می‌شود. در نتیجه یک حامل موج نوری می‌تواند از پتانسیل موثر میدان‌های الکتریکی در امان باشد. از قابلیت‌های مهم این نوع مخابرات می‌توان به امکان عبور کابل حامل موج نوری از میان یک میدان الکترومغناطیسی قوی اشاره کرد که سیگنالهای نام برده بدون آلودگی از پارازیت‌های الکتریکی و یا سیگنالهای مداخله گر به حد اکثر کارایی خود خواهند رسید.

کاربردهای فیبر نوری 

    کاربرد در حسگرها: استفاده از حسگرهای فیبر نوری برای اندازه‌گیری کمیت‌های فیزیکی مانند جریان الکتریکی، میدان مغناطیسی، فشار، حرارت، جابجایی، آلودگی آب‌های دریا، سطح مایعات، تشعشعات پرتوهای گاما و ایکس در سال‌های اخیر شروع شده‌است. در این نوع حسگرها، از فیبر نوری به عنوان عنصر اصلی حسگر بهره‌گیری می‌شود بدین ترتیب که ویژگی‌های فیبر تحت میدان کمیت مورد اندازه‌گیری تغییر یافته و با اندازه شدت کمیت تأثیرپذیر می‌شود.
    کاربردهای نظامی: فیبر نوری کاربردهای بی‌شماری در صنایع دفاع دارد که از آن جمله می‌توان برقراری ارتباط و کنترل با آنتن رادار، کنترل و هدایت موشک‌ها، ارتباط زیردریاییها (هیدروفون) را نام برد.
    کاربردهای پزشکی: فیبرنوری در تشخیص بیماری‌ها و آزمایشهای گوناگون در پزشکی کاربرد فراوان دارد که از آن جمله می‌توان دُزیمتری غدد سرطانی، شناسایی نارسایی‌های داخلی بدن، جراحی لیزری، استفاده در دندانپزشکی و اندازه‌گیری مایعات و خون نام برد. همچنین تارهای نوری در دستگاه‌هایی به نام درون بین یا آندوسکوپ استفاده می‌شود تا به درون نای، مری، روده و مثانه فرستاده شود و درون بدن انسان به طور مستقیم قابل مشاهده باشد.
    کاربرد فیبرنوری در روشنابی: از جمله کاربردهای فیبر نوری که در اواخر قرن بیستم به عنوان یک فناوری روشنایی متداول شده و در چند سال قرن اخیر توسعه و رشد فراوانی پیدا کرده‌است کاربرد آن در سیستم‌های روشنایی است. در این فناوری نور از منبع نوری که می‌تواند نور مصنوعی (نورلامپهای الکتریکی) و یا نور طبیعی (نور خورشید) باشد وارد فیبر نوری شده و از این طریق به محل مصرف منتقل می‌شود. به این ترتیب نور به هر نقطه‌ای که در جهت تابش مستقیم آن نمی‌باشد منتقل می‌شود. امتیاز این نور که موجبات رشد سریع به کارگیری و توجه زیاد به این فناوری شده‌است این است که فاقد الکتریسیته گرما و تشعشعات خطرناک ماورای بنفش بوده (نور خالص و بی خطر) و دیگر اینکه بااین فناوری می‌شود نور روز (بدون گرما واشعه‌های ماورائ بنفش) را هم به داخل ساختمانها و نقاط غیر قابل دسترسی به نور خورشید منتقل کرد.  

فن آوری ساخت فیبرهای نوری



ویرایش شمیایی
برای تولید فیبر نوری، نخست ساختار آن در یک میله شیشه‌ای موسوم به پیش‌سازه از جنس سیلیکا ایجاد می‌گردد و سپس در یک فرایند جداگانه این میله کشیده شده تبدیل به فیبر می‌شود. از سال ۱۹۷۰ روش‌های متعددی برای ساخت انواع پیش‌سازه‌ها به کار رفته‌است که اغلب آنها بر مبنای رسوب‌دهی لایه‌های شیشه‌ای در داخل یک لوله به عنوان پایه قرار دارند.
روشهای ساخت پیش‌سازه
روش‌های فرآیند فاز بخار برای ساخت پیش‌سازه فیبر نوری را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

رسوب‌دهی داخلی در فاز بخار
رسوب‌دهی بیرونی در فاز بخار
رسوب‌دهی محوری در فاز بخار


موادلازم در فرایند ساخت پیش سازه

    تتراکلرید سیلیکون: این ماده برای تأمین لایه‌های شیشه‌ای در فرآیند مورد نیاز است.
    تتراکلرید ژرمانیوم: این ماده برای افزایش ضریب شکست شیشه در ناحیه مغزی پیش‌سازه استفاده می‌شود.
    اکسی کلرید فسفریل: برای کاهش دمای واکنش در حین ساخت پیش‌سازه، این مواد وارد واکنش می‌شود.
    گاز فلوئور: برای کاهش ضریب شکست شیشه در ناحیه غلاف استفاده می‌شود.
    گاز هلیم: برای نفوذ حرارتی و حباب‌زدایی در حین واکنش شیمیایی در داخل لوله مورد استفاده قرار می‌گیرد.
    گاز کلر: برای آب‌زدایی محیط داخل لوله قبل از شروع واکنش اصلی مورد نیاز است.


مراحل ساخت

    مراحل صیقل گرمایشی: پس از نصب لوله با عبور گازهای کلر و اکسیژن، در دمای بالاتر از ۱۸۰۰ درجه سلسیوس لوله صیقل داده می‌شود تا بخار آب موجود در جدار درونی لوله از آن خارج شود.
    مرحله اچینگ: در این مرحله با عبور گازهای کلر، اکسیژن و فرئون لایه سطحی جدار داخلی لوله پایه خورده می‌شود تا ناهمواری‌ها و ترک‌های سطحی بر روی جدار داخلی لوله از بین بروند.
    لایه‌نشانی ناحیه غلاف: در مرحله لایه‌نشانی غلاف، ماده تتراکلرید سیلیسیوم و اکسی کلرید فسفریل به حالت بخار به همراه گازهای هلیم وارد لوله شیشه‌ای می‌شوند و در حالتی که مشعل اکسی هیدروژن با سرعت تقریبی ۱۲۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر در دقیقه در طول لوله حرکت می‌کند و دمایی بالاتر از ۱۹۰۰ درجه سلسیوس ایجاد می‌کند، واکنش‌های شیمیایی زیر به دست می‌آیند.

ذرات شیشه‌ای حاصل از واکنش‌های فوق به علت پدیده ترموفرسیس کمی جلوتر از ناحیه داغ پرتاب شده و بر روی جداره داخلی رسوب می‌کنند و با رسیدن مشعل به این ذرات رسوبی حرارت کافی به آنها اعمال می‌شود به طوری که تمامی ذرات رسوبی شفاف می‌گردند و به جدار داخلی لوله چسبیده و یکنواخت می‌شوند. بدین ترتیب لایه‌های شیشه‌ای مطابق با طراحی با ترکیب در داخل لوله ایجاد می‌گردند و در نهایت ناحیه غلاف را تشکیل می‌دهند.
 
فیبر نوری در ایران

در ایران در اوایل دهه ۶۰، فعالیت‌های پژوهشی در زمینه فیبر نوری در پژوهشگاه، برپایی مجتمع تولید فیبر نوری در پونک تهران را درپی داشت و در سال ۱۳۶۷، کارخانه تولید فیبر نوری در یزد به بهره برداری رسید. عملاً در سال ۱۳۷۳ تولید فیبر نوری با ظرفیت ۵۰٫۰۰۰ کیلومتر در سال در ایران آغاز شد. فعالیت استفاده از کابل‌های نوری در دیگر شهرهای بزرگ ایران آغاز شد تا در آینده نزدیک از طریق یک شبکه ملی مخابرات نوری به هم بپیوندند. در همان سال ۱۳۶۷ نخستین خط مخابراتی تار نوری بین تهران و کرج به کار افتاد.

اولین پروژه فیبرنوری با اجرای ۷۰۰ کیلومتر کابل با ۱۳ هزار کانال بین چندین مسیر با هزینه‌ای بالغ بر ۴۰ میلیارد ریال بین سالهای ۶۹ تا ۷۳ انجام شد. در برنامه دوم توسعه پروژه فیبرنوری با ۱۱۶۰۰ کیلومتر کابل با ۶۲۰ هزار کانال بین شهری با هزینه ۶۵۴ میلیارد ریال در سالهای ۷۴ تا ۷۸ به انجام رسید و نهایتا در برنامه سوم توسعه ۱۷۸۵۰ کیلومتر تا ۲ میلیون کانال با پروتکشن بین شهرهای کشور با هزینه‌ای بالغ بر ۱۰۳۵ میلیارد در سالهای ۷۹ تا ۸۳ اجرا شد.

پروژه تار نوری آسیا-اروپا که به TAE مشهور است داراری ۲۴۰۰۰ کیلومتر طول است و از چین، قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان، ایران، ترکیه، اوکراین و آلمان می‌گذرد. ظرفیت قابل حمل این خط، ۷۵۶۰ کانال تلفنی است.

فیبرنوری یک موجبر استوانه‌ای از جنس شیشه یا پلاستیک است که دو ناحیه مغزی و غلاف با ضریب شکست متفاوت و دو لایه پوششی اولیه و ثانویه پلاستیکی تشکیل شده‌است. برپایه قانون اسنل برای انتشار نور در فیبر نوری شرط: می‌بایست برقرار باشد که به ترتیب ضریب شکست‌های مغزی و غلاف هستند. انتشار نور تحت تأثیر عواملی ذاتی و اکتسابی دچار تضعیف می‌شود. این عوامل عمدتآ ناشی از جذب فرابنفش، جذب فروسرخ، پراکندگی رایلی، خمش و فشارهای مکانیکی بر آنها هستند.
فیبر نوری(لوله نوری) POF ,PCF , QOF در ایران

از سال ۱۳۸۷ تحقیقات وسیعی در مورد این نوع از فیبرها در مرکز فن آوری تخصصی صورت گرفت و در سال ۱۳۸۸ محققان ایرانی به نامهای ابوالفضل قربانی و ابراهیم هاشمی در شهر اصفهان موفق به ساخت و تولید نسل نوین فیبرهای نوری (POF , PCF ,QOF) گردیدند و با دستیابی به تکنولوژی ساخت و تولیدآنها ایران در زمره معدود کشورهای دارنده تکنولوژی ساخت (POLYMER OPTICAL FIBER , PLASTIC CLAD FIBER) قرار گرفت. فیبرهای نوری POF برای انتقال نور مرئی و بسیاری از کاربری‌های دیگر قابل استفاده هستند و در بحث انتقال دیتا سرعتی حدود ۴۰ گیگا بیت در ثانیه دارند که در مقایسه با فیبرهای نوری شیشه‌ای حدود ۴۰۰ برابر بیشتر می‌باشد. فیبرهای PCF , QOF جهت مصارف خاص صنایع مختلف از قبیل سنسورها و انتقال دیتا بسیار کار آمد است. در کل موارد استفاده از این فیبرهاموجب دستیابی به ابزارآلات هایتکی است که در انحصار بعضی از دولتها قرار داشته‌است.

در POFها شار نوری.
فیبرهای نوری نسل سوم

طراحان فیبرهای نسل سوم، فیبرهایی را مد نظر داشتند که دارای کمترین تلفات و پاشندگی باشند. برای دستیابی به این نوع فیبرها، محققین از حداقل تلفات در طول موج ۱۵۵۰ نانومتر و از حداقل پاشندگی در طول موج ۱۳۱۰ نانومتر بهره جستند و فیبری را طراحی کردند که دارای ساختار نسبتاً پیچیده‌تری بود. در عمل با تغییراتی در پروفایل ضریب شکست فیبرهای تک مد از نسل دوم، که حداقل پاشندگی آن در محدوده ۱٫۳ میکرون قرار داشت، به محدوده ۱٫۵۵ میکرون انتقال داده شد و بدین ترتیب فیبر نوری با ماهیت متفاوتی موسوم به فیبر دی. اس. اف (D.S.F. Fiberِ) ساخته شد.

فیبر نوری و کاربردهای آن در زمینه های گوناگون



مقدمه
دیر زمانیست این مطلب که نور می تواند برای انتقال اطلاعات مورد استفاده قرار گیرد به اثبات رسیده است و بشر امروزه توانسته است که از سرعت فوق العاده آن به بهترین وجه استفاده کند .
- در سال 1880 میلادی الکساندر گراهام بل 4 سال بعد از اختراع تلفن موفق به اخذ امتیاز نامه خود در زمینه مخابرات امواج نوری برای دستگاه خود با عنوان فوتو تلفن گردید .
- در 15 سال اخیر با پیشرفت لیزر به عنوان یک منبع نور بسیار قدرتمند و خطوط انتقال فیبر های نوری فاکتورهای جدیدی از تکنولوژی و تجارت بهتر را برای انسان به ارمغان آورد .
امروزه راههای گوناگونی برای انتقال اطلاعات وجود دارد که کابلهای مخابراتی معمولی ، رادیو ماکروویو ، ماهواره و فیبر نوری از آن جمله اند .
خبر ساخت اولین فیبر نوری در سال 1966 همزمان در انگلیس و فرانسه با تضعیفی برابر اعلام شد که عملا درانتقال اطلاعات مخابراتی قابل استفاده نبود تا اینکه در سال 1976 با کوشش فراوان محققین ، تلفات فیبر نوری تولیدی شدیدا کاهش داده شد و به مقداری رسید که قابل ملاحظه با سیم های کوکسیکال مورد استفاده در شبکه مخابرات بود . 

تعریف فیبر نوری
فیبر نوری یكی از محیط های انتقال داده با سرعت بالا است . امروزه از فیبر نوری در موارد متفاوتی نظیر شبكه های تلفن شهری و بین شهری ، شبكه های كامپیوتری و اینترنت استفاده بعمل می-آید . فیبر نوری رشته ای از تارهای شیشه ای بوده كه هر یك از تارها دارای ضخامتی معادل تار موی انسان را داشته و از آنان برای انتقال اطلاعات در مسافت های طولانی استفاده می شود .
با استفاده از فیبر نوری زیرساختهای ارتباطی محلی و شهری  قادر خواهد بود با سرعتهای بیشتر و کیفیت برتر به یکدیگر و به زیرساختهای منطقهای و جهانی اطلاعات بپیوندند .
با بکارگیری آخرین فناوریهای انتقال نوری ، زیرساخت لازم برای تمام کاربردهای الکترونیکی از قبیل تجارت الکترونیکی ، دولت الکترونیکی و بانکداری الکترونیکی فراهم می شود و ارایه خدمات ارتباطی ارزان ، پرسرعت ، ایمن و با کیفیت عالی به همه اقشار امکانپذیر می گردد .
امروزه اغلب مکالمات تلفنی ، مخابره ی فکس ها و تقریباً تمام نقل و انتقالات اینترنتی و پست الکترونیکی (email) بین شهرها و قاره ها بوسیله ی فیبرهای نوری انجام می شود .
ورود فیبر نوری به عرصه شبکه کمکی بزرگ در راستای پیاده سازی بسترهای، قوی و پایدار شبکه است . دراین میان ، فیبر نوری به دلایل مختلف و باتوجه به ماهیت نوری که دارد نسبت به موارد دیگر بهترین گزینه است .
فیبر نوری از تمام محیط های انتقالی شناخته شده، دارای پهنای باند وسیع تر و افت كمتری می باشد . این ها دو مزیت عمده در ارزیابی سیستم های مخابراتی بشمار می رود . فیبر نوری كه تا چند سال پیش(سال1980) ، صرفاً جنبه آزمایشگاهی داشت ، امروز نه تنها به مرحله تولید و ساخت رسیده بلكه تا پایان سال 1985 در حدود 5/1 میلیون كیلومتر كابل نوری در سراسر جهان نصب شده است . كابل های نوری مانند كابل های مسی می توانند به صورت هوایی، كانالی، خاكی و یا زیر دریایی نصب شوند . معمولاً طول كابل نوری بر حسب كاربرد آن ، بین چند صد متر تا چند كیلومتر است می باشد . طول های كوتاه- - تر برای موقعی است كه كابل در كانال كشیده می شود و كابل های با طول بلندتر به صورت هوایی و خاكی قابل نصب است .
برای خطوط انتقال بلندتر از طول كابل نوری ، قطعات كابل فیبر نوری به یكدیگر پیوند زده می شوند .
 در ایران نیز اولین بار در اوایل سال 1360، فیبر تك مدی به طول 45 كیلومتر بین تهران ــ كرج با همكاری شركت زیمنس آلمان ، با افت 36/0 دسی بل بركیلومتر در طول موج 1310 نانومتر به صورت كانالی كشیده شد .
فیبر نوری در زمینه كاربرد زیر دریایی نیز جایگاه ویژه ای دارد ، به طوری كه در سال 1988 دو قاره اروپا و آمریكا از طریق فیبر نوری زیر دریایی به هم مربوط شده اند .
همان گونه كه مشاهده می گردد ارتباطات همواره در حال توسعه بوده است و در حقیقت نوع سرویس های جدیدی كه ابداع گردیده ، استفاده صحیح از پهنای باند مفید و نیز ساختمان شبكه ها كه به شكل دیجیتال تغییر یافته و در دراز مدت به صورت  ISDN (Integrated Services Digital Network) در خواهد آمد ، موجب شده است كه محیط های انتقال ، مورد مطالعه بیشتری قرار گیرند كه یكی از نتایج این مطالعه در زمینه محیط های انتقال فیبر نوری می باشد .
به جرأت می توان گفت بشر قرن بیست و یكم ، سیستم های مخابرات نوری را به عنوان زیربنای اصلی شبكه مخابراتی جهانی خود تدارك دیده است .

نقش فیبر نوری در سیستم‌های مخابراتی
گسترش ارتباطات راه دور و راحتی انتقال اطلاعات از طریق سیستم‌های انتقال و مخابرات فیبر نوری یکی از پر اهمیت ‌ترین موارد مورد بحث در جهان امروز است . سرعت دقت و تسهیل از مهم‌ترین ویژگی‌های مخابرات فیبر نوری می ‌باشد . یکی از پر اهمیت ‌ترین موارد استفاده از مخابرات فیبر نوری آسانی انتقال در فرستادن سیگنال‌های حامل اطلاعات دیجیتالی است که قابلیت تقسیم بندی در حوزه زمانی را دارا می  ‌باشد . این به این معنی است که مخابرات دیجیتال تامین کننده پتانسیل کافی برای استفاده از امکانات مخابره اطلاعات در پکیجهای کوچک انتقال در حوزه زمانی است . برای مثال عملکرد مخابرات فیبر نوری با توانایی ۲۰ مگا هرتز با داشتن پهنای باند ۲۰ کیلو هرتز دارای گنجایش اطلاعاتی ۰٫۱٪ می ‌باشد . امروزه انتقال سیگنالها به وسیله امواج نوری به همراه تکنیکهای وابسته به انتقال شهرت و آوازه سیستم‌های انتقال ماهوارهای را به شدت مورد تهدید قرار داده‌است .
از مزیت های مهم استفاده از این تکنولوژی در سیستمهای مخابراتی می توانبم به موارد زیر اشاره کنیم :
  • توانایی پردازش اطلاعات در حجم وسیع : از آنجایی که مخابرات فیبر نوری دارای کارایی بالاتری نسبت به سیمهای مسی سنتی هستند بشر امروزی تمایل چندانی برای پیروی از سنت دیرینه خود ندارد و توانایی پردازش حجم وسیعی از اطلاعات در مخابره فیبر نوری او را مجذوب و شیفته خود ساخته ‌است .
  • آزادی از نویزهای الکتریکی : بافت یک فیبر نوری از جنس پلاستیک یا شییشه به دلیل رسانندگی انتخاب می ‌شود .

نقش فیبر نوری در ارتباطات منطقه ای
کشور ما در حال حاضر از طریق فیبر نوری با کشورهایی چون ترکیه ، امارات و ترکمنستان ارتباط دارد و فیبر نوری کشور پاکستان نیز در آستانه افتتاح قرار گرفته است و طبق طرح جامع ارتباط با بین الملل تا پایان برنامه چهارم توسعه به کلیه کشورهای همسایه هم چون عراق ، آذربایجان ، افغانستان و نخجوان از طریق فیبر نوری متصل خواهد شد .
برقراری ارتباطات با کشورهای همسایه به عنوان یکی از طرح ‏های جامع سازمان ارتباطات زیرساخت ، مطرح است .

نقش فیبر نوری و تاثیر استفاده از آن بر فناوری اطلاعات
امروزه با توجه به سرعت تولید علم و دانش نیاز به افزایش سرعت تبادل آنها بیشتر شده است . دنیا به سمتی می رود که از ابزاری استفاده کند که با ارایه پهنای باند بیشتر همزمان تعداد بیشتری به راحتی و با سرعت زیاد اطلاعات را در اختیار داشته باشند یا همزمان بتوانند به راحتی با موبایل یا تلفن صحبت کنند و به اینترنت وصل شوند و فیبر نوری یکی از فناوریهایی است که می تواند این امکان را فراهم کند .
بکارگیری فیبر نوری برای انتقال اطلاعات از سال ۱۹۶۶ شکل گرفت ولی تا سال ۱۹۷۶ عملا در انتقال داده قابل استفاده نبود ولی اکنون شرکتهای تلویزیون کابلی و شرکتهای چند ملیتی جهت انتقال دادهها و اطلاعات مالی در سراسر جهان و . . . از فیبر نوری استفاده می کنند . اکنون در ایران با توجه به زیاد شدن کاربران اینترنت ، استفاده کنندگان از تلفن ثابت و موبایل و مهم تر از همه به خاطر این که ایران در مسیر شاهراه اطلاعات بین اروپا و چین قراردارد ضرورت استفاده از شبکه فیبر نوری حس شده و بهره برداری از آن اجرایی می شود . البته باید توجه داشت استفاده از فیبر نوری به موازات استفاده از بقیه سیستمهای انتقال اطلاعات صورت می گیرد .

استفاده از فیبر نوری در دولت الکترونیک
یکی از پروژه هایی که می تواند زیرساختی مستحکم برای تحقق دولت الکترونیک فراهم آورد طرح اتصال فیبر نوری به منازل و ساختمان های تجاری است .

نکته مهم فراگیری تکنولوژی اتصال فیبر نوری به منازل در روند تکامل شبکه های مخابراتی در سال های نه چندان دور در آینده است . زیرا با این کار امکان ارسال حجم بسیار بالایی از اطلاعات فراهم خواهد شد و در نتیجه می توان سرویس های نوینی را برای مشترکان شبکه های مخابراتی معرفی کرد که مهم ترین آنها ارسال تصویر و سیستم های زنده تصویری است . بنابراین زمانی که فیبر نوری به منازل و ساختمان های تجاری کشیده شود ، انقلاب عظیمی در شبکه های مخابراتی و دنیای دیجیتال اتفاق خواهد افتاد و آنهایی که به این تکنولوژی دسترسی دارند از نظر احاطه به اقتصاد و اطلاعات جهانی ، جامعه ای مدرن خواهند داشت .

نمونه ای از کاربرد فیبر نوری در کشور :
برقراری ارتباط بین ساختمانهای ستاد مرکزی شركت ملی پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران و شركت‌های تابعه توسط فیبر نوری
به منظور تبادل اطلاعات بین ستاد مركزی و شركت‌های تابعه در تهران و ایجاد بستر مناسب برای استفاده از سیستم‌های كاربردی ، ایجاد شبكه فیبر نوری مورد توجه قرار گرفت . با ایجاد این شبكه محیطی پرسرعت و امن برای استقرار اتوماسیون اداری و سایر نرم‌افزارهای مفید فراهم خواهد گردید . با توجه به وظایف و قابلیت‌های شركت خطوط لوله و مخابرات  انجام كار از مدیریت محترم آن شركت درخواست گردید . با توجه به پیشرفت كار نصب فیبر نوری بین ساختمان‌های ستاد و دفاتر مركزی شركت ملی پخش، شركت ملی مهندسی و توسعه نفت و شركت خطوط لوله و مخابرات، بهره‌برداری از فیبر نوری در اوایل سال 1387 آغاز گردید .
از جمله مزیت هایی که فیبر نوری برای این شرکت در بر داشت می توان به موارد زیر اشاره کرد که عبارتند از :
  • تهیه پهنای باند مناسب (2MB) برای كلیه ساختمان‌های ستاد
  • افزایش كارآیی شبكه به منظور رساندن اینترنت مناسب به كاربران
  • سیاست‌گذاری و تدوین استانداردهای استفاده از اینترنت (نحوه و زمان دسترسی و حجم دانلود كاربران و . . .)
  • پیگیری‌های مدام با شركت مخابرات ایران و رفع نواقص ، مشكلات و قطعی اینترنت
  • تهیه فرمهای لازم و ثبت كلیه اطلاعات مربوط به استفاده‌ از اینترنت در نرم‌افزارهای مخصوص
  • راه‌اندازی و استفاده از نرم‌افزارهای تحت اینترنت و از راه دور مانند اطلاعات تولید ، حوادث ، فرمهای جمع‌آوری اطلاعات و . . .
  • تهیه پهنای باند اینترنت برای پالایشگاه تهران با هزینه پالایشگاه مذكور
  • تهیه پایگاه‌های اطلاع‌رسانی در پورتال سازمانی شركت با استفاده از نرم‌افزار Ms- SharePoint، Ms-FrontPage، Flash برای اكثر مدیریت‌ها و واحدهای ستادی

کاربرد فیبر نوری در حسگرها
استفاده از حسگرهای فیبر نوری برای اندازه گیری کمیتهای فیزیکی مانند جریان الکتریکی ، میدان مغناطیسی ، فشار ، حرارت ، جابجایی ، آلودگی آبهای دریا ، تشعشعات پرتوهای گاما و ایکس در سالهای اخیر شروع شده است . در این نوع حسگرها ، از فیبر نوری به عنوان عنصر اصلی حسگر بهره گیری می-‌شود ، بدین ترتیب که خصوصیات فیبر تحت میدان کمیت مورد اندازه گیری تغییر یافته و با اندازه شدت کمیت تأثیر پذیر می‌شود .

کاربردهای نظامی فیبر نوری
فیبر نوری کاربردهای بی‌شماری در صنایع دفاع دارد که از آن جمله به طور مختصر می ‌توان برقراری ارتباط و کنترل با آنتن رادار ، کنترل و هدایت موشک‌ها ، ارتباط زیردریاییها (هیدروفون) را نام برد .

کاربردهای پزشکی فیبر نوری
فیبر نوری در تشخیص بیماریها و آزمایشهای گوناگون در پزشکی کاربرد فراوان دارد که از آن جمله می-‌توان دزیمتری غدد سرطانی ، شناسایی نارساییهای داخلی بدن ، جراحی لیزری ، استفاده در دندانپزشکی و اندازه گیری مایعات و خون نام برد .

کاربرد فیبر نوری درروشنایی
از جمله کاربردهای فیبر نوری که در اواخر قرن بیستم بعنوان یک فناوری روشنایی متداول شده و در چند سال قرن اخیر توسعه ورشد فراوانی پیدا کرده‌ است کاربرد آن درسیستم‌های روشنایی است . در این فناوری نور از منبع نوری که می ‌تواند نور مصنوعی (نور لامپهای الکتریکی) و یا نور طبیعی (نور خورشید) باشد وارد فیبر نوری شده و از این طریق به محل مصرف منتقل می ‌شود . به این ترتیب نور به هر نقطه‌ای که درجهت تابش مستقیم آن نمی ‌باشد منتقل می ‌شود . امتیاز این نور که موجبات رشد سریع بکارگیری وتوجه زیاد به این فناوری شده ‌است این است که فاقد الکتریسیته گرما و تشعشعات خطرناک ماورای بنفش بوده (نور خالص وبی خطر) و دیگر اینکه بااین فناوری می ‌شود نور روز (بدون گرما واشعه‌های ماورای بنفش) راهم به داخل ساختمانها و نقاط غیر قابل دسترسی به نور خورشید منتقل کرد .

چند نمونه از کاربردهای فیبر نوری در صنعت :
استفاده از فیبر نوری در فیلد باس خودرو
در سیستم های اتوماسیون  گسترده و خودروهایی كه  بر اساس كامپیوتر و پروسسور كار می كنند ،  انتقال و ارتباط اطلاعات میان قسمتهای مجزای سیستم های آنها  نقش مهمی را بازی می كند در اینجا داده های مربوط به پروسه فرآیند باید بین سیستم مونیتورینگ هوشمند و پایگاههای كنترل، تقسیم شوند . كه در نتیجه یك باس یا ساختاری بر پایه شاهراه داده ها برای چنین سیستم هایی  مورد نیاز است .  بعلاوه بسته به طبیعت سلسله مراتبی سیستم ها ،  انواع مختلفی از باسها و شبكه های  ارتباطی داده ها در سطوح مختلف مورد نیاز خواهد بود .
هم اكنون ثابت شده است كه ایده اصلی اتصال نقطه به نقطه سنسورها و محركها به اتاق كنترل یا پردازشگر مركزی بسیار مشكل و گران تمام می شود و این باعث توجه به ساختار سیستم غیر متمركز و گرایش به آن شده است ،  زیرا در كمینه كردن میزان سیم كشی و هزینه های كابل كشی بسیار كمك می كند و در عین حال عیب یابی ، قابلیت اطمینان و قابلیت دسترسی سیستم های كنترل و اتوماسیون را بهبود می دهد . در بین سیستمهای غیر متمركز كه بتوان موارد فوق الذكر را به صورت بهینه یافت شبكه فیلدباسها می باشند .
فیلدباسهای اولیه با استفاده از تكنیك تقسیم زمانی كار می كردند كه بسیار كند بودند و سپس در اثر پیشرفت ، با استفاده از تقسیم فركانس به حدود چند صد سیگنال دیجیتالی اجازه داده شد تا از چند جفت هادی  در یك كابل چند هسته أی استاندارد ، عبور كنند .  ولی سیستم های امروزی از پروتكلهای ارتباطی استفاده می كنند و با همه تفاوتهایی كه در نوع و تكنیك دارند از كابلهای فیبر نوری و یا از كابلهای داده ها ،  شامل یك جفت سیم به هم پیچیده ، استفاده می كنند . مزیت این سیستم ها عبارتند از :
  • كاهش بسیار زیاد هزینه های سخت افزاری
  • كاهش هزینه كابل كشی
  • طراحی راحتتر یك سیستم كنترل و به منظور استفاده بهینه

كاربرد فیبر نوری در سیستم حفاظت و كنترل پستهای فشار قوی
با پیشرفت تكنولوژی و صنعت نرم‌افزار و تأثیرگذاری بر تمامی بخشهای صنعتی بكارگیری رله‌های دیجیتالی و كنترل هوشمند در پستها امری اجتناب‌ناپذیر می باشد و با گذشت چند سال ساخت رله‌های الكترونیكی از تولید كارخانجات خارج خواهد شد . در حال حاضر در كشورهای پیشرفته سیستم كنترل هوشمند پستهای فشار قوی نصب شده و به راحتی كلیه عملیات را از مركز كنترل انجام می ‌دهند .
فیبر نوری به عنوان رابط بین تجهیزات و مركز كنترل در این راستا دارای اهمیت بالایی بوده و به عنوان ابزار اصلی طرح پستهای دیجیتالی شناخته شده است و می ‌بایست جایگزین كابلهای رشته‌ای گردد .
استفاده از كابلهای چند رشته جهت برقراری ارتباطات در سیستم حفاظت و کنترل پستهای فشار قوی دارای اهمیت بالایی بوده و جهت ایجاد كانالهای كابل، تجهیزات مربوطه ، نقشه‌ها و جداول كابل‌كشی و سرسیم‌بندی ، نصب و سربندی و همچنین تست و راه‌اندازی آنها هزینه و زمان بسیار زیادی صرف می-‌گردد . این مجموعه در پست 400 كیلوولت با 6 بی ‌بالغ ‌بر 3100 رشته كابل و 27900 سیم می ‌شود . ارتباط این كابلها به تجهیزات فشار قوی و از سمت دیگر تابلوهای حفاظت و كنترل از طریق ترمینالهای معمولی انجام شده و مشكلات عدیده‌ای را برای بهره‌برداران ایجاد نموده است . از سوی دیگر جهت ساخت اینترلاكها و تكثیر وضعیتهای مورد نیاز بیش از هزار عدد رله كمكی در تابلوها نصب می ‌گردد .
با استفاده از سیستمهای كنترل دیجیتالی و بكارگیری فیبر نوری در پستهای فشارقوی هزینه‌های نصب و راه‌اندازی و ساخت بسیار كاهش یافته و در ساختمان پست نیز تأثیر زیادی خواهد گذاشت . از سوی دیگر كنترل پست از مركز دیسپاچینگ نیز به راحتی انجام‌پذیر خواهد بود .


منبع: http://1negah.mihanblog.com