كاربرد فيبر نوري در دوربينهاي مداربسته
هر چند در نگاه اول
ارتباط چنداني ميان تكنولوژي دوربينهاي مداربسته به عنوان يك سيستم حفاظتي
و فيبر نوري به عنوان يك فضاي انتقال اطلاعات ديده نميشود ولي اهميت آن
را در سيستمهاي گسترده حفاظتي نميتوان ناديده گرفت. در حالي كه پيش از
اين فيبر نوري در سيستمهاي مخابراتي جايگزين ارتباط راديوي (ماكس) بين
شهري شده است، در حال حاضر كاربرد وسيعي در تلويزيونهاي كابلي (CATV) و دوربينهاي مداربسته و مصارف ديگر يافته است.
چرا فيبر نوري؟
در ذهن همه ما اولين فضاي
انتقال سيگنال ويدئو، كابل كواسيال يا همان كابل هم محور ميباشد. كابل
كواكسيال كه از يك مغزي و شيلد محافظ آن به همراه عايق واسطه تشكيل يافته
است طبق خاصيت مقاومتي فلزات هادي، باعث افت سيگنال در طول مسير ميگردد.
هر چند با به كارگيري تقويتكنندههاي مياني و يا مدارات گيرنده حساس تا
حدودي در جهت افزايش طول مسير تلاش شده است ولي در يك تخمين مناسب بيش از
حدود يك كيلومتر غيرعملي مينمايد. همچنين در سيستمهاي امنيتي كابلهاي
كواكسيال به راحتي مورد تأثير نويزهاي محيط و دستگاههاي مجاور قرار
ميگيرد و لذا باعث ايجاد تصوير اصطلاحاً نويزي ميشود. گاهاً حذف نويز روي
كابلهاي مسي غيرممكن است.
جايگزين مناسب
در يك سيستم مقياس بزرگ و
يا متوسط، انتقال بدون تأخير تصوير با كيفيت بالا و نيز انتقال اطلاعات
كنترلي دوربينهاي متحرك دغدغه مهندسين ميباشد. فيبر نوري كه از دهه نود
ميلادي وارد عرصه مخابرات شده بود روز به روز در زمينههاي كاربرد مختلف
گسترش يافت تا جايي كه امروزه در سيستم دوربينهاي مداربسته و يا حتي در
شبكههاي كامپيوتري جايگاه ويژهاي يافته است.
تاريخچه فيبر نوري
در سال 1870 ميلادي
طبيعيداني به نام جان تيندال نشان داد که نور خورشيد مسير جريان آب جاري
شده از يک مخزن را به دليل انعکاسهاي داخلي دنبال ميکند و پرتو نور به
ظرف ديگر هدايت ميشود در اين آزمايش نشان داده شده که پرتو خورشيد هدايت
شده يک مسير زيگ زاگ را در طول نوار باريک آب دنبال ميکند. اين آزمايش
اولين تلاش براي انتقال نور بود. به دنبال اين موفقيت دانشمند ديگري به نام
ويليام ويلينگ در سال 1880 نظريه انتقال نور در لوله با کمک آينه را ارائه
نمود که البته اين نظريه حدود يکصد سال از تکنولوژي ساخت آن جلوتر بود.
الکساندرگراهام بل نيز طرح انتقال صدا توسط نور را به نام فوتوفون مطرح
ساخت که توانست حدود 200 متر صدا را منتقل سازد.
شکل 1
در نيمه دوم قرن بيستم فيبر نوري شاهد پيشرفتهاي چشمگيري بود. در دهه شصت ميلادي در ساخت وسيله انتقال تصوير با نام Fiber-scope براي اولين بار از فيبر تمام شيشه استفاده شد. به دنبال اين ابتکار کلمه فيبر نوري (fiber-optic)
به موجبر استوانهاي از جنس شيشه اطلاق گرديد. هر چند اتلاف شديد نور در
اين فيبر اوليه باعث محدوديت انتقال اطلاعات شد ولي اين عيب باعث شد
دانشمندان به فکر يک پوشش بر روي مغزي فيبر شوند تا در اين شرايط مغزي(Core) وظيفه هدايت نور را داشته باشد و پوشش آن (Cladding) از فرار نور جلوگيري کرده باعث انعکاس مجدد نور به مغزي شود.
گسترش تکنولوژي استفاده از ليزر گام بزرگي در پيشرفت صنعت فيبرنوري بود. تنها ديود ليزري (LD) و مشابه ضعيفتر از آن يعني ديود ساطع کننده نور (LED)
قابليت توليد نور ديود ليزري را در جهت استفاده در فيبر ليزري دارند. به
دنبال پيشرفت ليزرها در نهايت در سال 1962 ليزر نيمه هادي کشف گرديد که به
طور وسيع در منابع نوري استفاده ميشود.
نور قابليت انتقال
اطلاعات به ميزان ده هزار برابر بيشتر از فرکانس راديويي را دارد. هر چند
با نام بردن اين مزايا ليزر نميتواند از هوا به عنوان يک محيط انتقال
استفاده کند چرا که شرايط جوي بر روي کارايي آن تاثير مستقيم ميگذارد. در
سال 1966 چارلز کائو و چارلز هوک هام محققين لابراتور مخابراتي انگليس طي
مقالهاي اعلام نمودند که با بکارگيري منبع نوري مناسب فيبر نوري ميتواند
يک محيط انتقال با افت کمتر از dB/km20 باشد. در اين زمان هنوز افت فيبر نوري حدود dB/km 1000بود. حتي در افت dB/km20 نيز %99 نور در مسير حدود يک کيلومتر تلف خواهد شد.
تحقيقات بعدي نشان داد که
اين افت ناشي از ناخالصي شيشه و نه خود عنصر شيشه است. در نهايت رشد
تکنولوژي چيپهاي نيمه هادي گيرنده و کانکتورهاي نوري به همراه پيشرفت ساخت
فيبر منجر به شروع استفاده از فيبر نوري در صنعت گرديد. به عنوان مثال LEDهاي
مورد استفاده در فيبرنوري داراي سرعت سوئيچ بالاتر، طول منبع کاري مناسب و
توان خروجي بيشتر ميباشند. بر اين اساس آزمايشگاه بل در سال 1998 موفق شد
يکصد سيگنال را با روش DWDM و با سرعت Gb/s ( Giga bit per secoud)10 در مسيري به مسافت km400
بدون تقويتکننده مياني استفاده کند. در حال حاضر شبکههاي فيبري نوري
جهاني تنها راهحل نسل آينده براي انتقال روند فزاينده اطلاعات ميباشد.
فيزيک نور
نور در طيف امواج
الکترومغناطيس طيف وسيعي را به خود اختصاص داده است. طول موج فيبرنوري را
ميتوان به دو گروه تقسيم نمود: نزديک مادون قرمز و نور مرئي. نور مرئي از
طول موج 400 تا 700 نانومتر ميباشد که به دليل افت زياد کاربرد کمي در
فيبرنوري دارد. طيف مادوني قرمز که در فيبرنوري استفاده ميشود ما بين 700
تا 1700 نانومتر ميباشد.
اساس کار فيبرنوري بر
پايه انعکاس کلي نور بنا شده است. سرعت نور در هر محيط متفاوت است و هنگام
عبور از يک محيط به محيط ديگر دچار شکست ميشود. نسبت سرعت نور در خلاء به
سرعت نور در محيط ديگر را ضريب شکست محيط دوم مينامند که با nنمايش
ميدهند: ضريب شکست هوا 003/1 و ضريب شکست شيشه 45/1ميباشد. هنگام عبور
نور از محيطي با ضريب شکست و زاويه تابش به محيط ديگر با ضريب شکست و زاويه شکست رابطه زير موسوم به قانون اسنل برقرار ميباشد:
شکل 2
به اين معني که هنگام
عبور نور از يک محيط غليظ به يک محيط رقيق، زاويه شکست بيشتر از زاويه تابش
ميباشد. به زاويه تابشي که در آن زاويه شکست برابر 90 درجه ميشود زاويه
بحراني گويند.
چنانچه زاويه تابش بيش از
زاويه بحراني شود، انعکاس کامل رخ ميدهد. مغزي فيبرنوري داراي ضريب شکست
بيشتر از غلاف ميباشد. با وارد ساختن پرتو نور با زاويه بيشتر از زاويه
بحراني، انعکاس کامل از مرز مغزي و غلاف رخ ميدهد و نور در طول فيبر حرکت
ميکند. چنانچه زاويه تابش پرتو ورودي به فيبر کمتر از زاويه بحراني باشد،
شکست رخ داده و نور در غلاف تلف ميگردد.
فيبر نوري معمولاٌ از ماده اکسيد سيليسيم موسوم به سيليکا (SiO2)
ساخته ميشود که براي استفاده در صنعت درجه خلوص آن را افزايش ميدهند.
همچنين براي ايجاد اختلاف در ضريب شکست غلاف و مغزي از ناخالصيهايي نظير
اکسيد ژرمانيوم استفاده ميشود.
انواع فيبر نوري
فيبرهاي نوري را در يك دستهبندي ميتوان به دو نوع عمده تقسيم نمود: فيبر نوري تك مدي (Single Mode) و فيبر نوري چند مدي (Multi Mode). خصوصيات فيزيكي و كاربرد اين دو نوع با يكديگر متفاوت است و تشخيص نوع فيبر مورد نياز در هرسيستم در كاهش هزينه مؤثر ميباشد.
فيبر تك مدي از لحاظ فيزيكي داراي قطر مغزي 9-10 μm و قطر غلافμm 125ميباشد.
از مزاياي اين نوع افت كم و پهناي باند زياد ميباشد. هر چند هزينه بالا،
مفصلبندي دقيق و مبدلهاي گران قيمتتر از عيوب آنميباشد. اين نوع فيبر
معمولاً در مسافتهاي طولاني قابل توجيه اقتصادي است براي مثال در
اتوبانهاي بين شهري براي انتقال اطلاعات و تصوير دوربينها و يا ساير
وسايل امنيتي كاربرد دارد. فيبر نوري چند مدي كه از لحاظ فيزيكي داراي قطر50-62.5μm و قطر غلافμm 125
ميباشد داراي افت بيشتر و پهناي باند كمتر است در عوض قيمت آن ارزانتر و
مفصلبندي آن راحتتر است. در نتيجه براي مسافتهاي كوتاه و يا متوسط از
اين نوع بهره ميگيرند.
بر اساس کاربرهاي مختلف
از فيبرنوري با جنسهاي متفاوت استفاده ميشود. غير از فيبرنوري با مغزي و
غلاف شيشهاي از غلاف پلاستيکي و يا مغزي و غلاف پلاستيکي نيز استفاده
ميگردد. به عنوان مثال از فيبرهاي پلاستيکي (POF) در شبکههاي کامپيوتري محلي استفاده ميشود.
مشخصات کانال فيبرنوري
طول موج: طول موجهاي
مورد استفاده در فيبرنوري بر حسب نانو متر شامل780، 850، 1310، 1550، 1625
ميباشد. با توجه به جدول زير هر نوع فيبر در هر طول موج افت خاصي دارد.
مثلا در فيبرهاي تک مدي بهترين طول موج 1550nm است.
|
Fiber Type
|
Multimode
|
|
Singlemode
|
|
|
Wavelength (nm)
|
850
|
1300
|
1300
|
1550
|
|
Fiber Atten. dB/km
|
3 [3.5]
|
1 [1.5]
|
0.4 [1/0.5]
|
0.3 [1/0.5]
|
جدول شماره 1
اتصالات و مفصلبندي: از
جمله مواردي که تا حدودي به عنوان ضعف شبکههاي فيبر نوري محسوب ميشود،
اتصال و مفصلبندي فيبرنوري است. فيبرهاي نوري را به دو طريق به يکديگر
متصل ميکنند: با روش مکانيکي يا موقت و روش قوس الکتريکي يا دائمي.
دراتصال مکانيکي (Mechamical Splices) پس از
آمادهسازي فيبر و برداشتن غلاف، مغزيها به وسيله نگهدارندهاي روبروي
يکديگر ثابت ميشوند. معمولا خلاء ايجاد شده توسط مايع ژله مانند پر
ميشود. در مفصلبندي دائمي (Fusion Splicing) قوس الکتريکي باعث گرم شدن فيبر شده و مغزي دو فيبر روبرو در يکديگر ذوب ميشوند. اين روش افتي بسيار ناچيز حتي تا حدود 0.05dB ايجاد ميکند که در مقايسه با اتصال مکانيکي بسيار کمتر است.
دستگاه Fusion Splicer
به دليل دقت بسيار بالا و تنظيمات خاص خود بسيار گران قيمت است هر چند که
هزينه اتصال مکانيکي بسيار اندک است. لذا در مواردي که کاهش افت مسير جهت
بهرهبرداري با اهميت است اتصال با قوس الکتريکي ضروري است و در مواردي که
دستگاه Fusion splicer در اختيار نباشد و افت خط قابل تحمل باشد از اتصالات مکانيکي استفاده ميکنند.
کانکتورها: در انتهاي
کانال نيز براي متصل نمودن فيبر به دستگاههاي مقصد از کانکتورهاي متفاوتي
استفاده ميشود. در جدول زير انواع کانکتورها، موارد مصرف هر کدام به همراه
افت هر يک آمده است.
|
Types Of Optical Connectors
|
|
Connector
|
Insertion Loss
|
Repeatability
|
Fiber Type
|
Applications
|
|
FC |
0.50-1.00 dB
|
0.20 dB
|
SM, MM
|
Datacom, Telecommunications
|
|
FDDI |
0.20-0.70 dB
|
0.20 dB
|
SM, MM
|
Fiber Optic Network
|
|
LC |
0.15 db (SM)
0.10 dB (MM) |
0.2 dB
|
SM, MM
|
High Density Interconnection
|
|
MT Array |
0.30-1.00 dB
|
0.25 dB
|
SM, MM
|
High Density Interconnection
|
|
SC |
0.20-0.45 dB
|
0.10 dB
|
SM, MM
|
Datacom
|
|
SC Duplex |
0.20-0.45 dB
|
0.10 dB
|
SM, MM
|
Datacom
|
|
ST |
Typ. 0.40 dB (SM)
Typ. 0.50 dB (MM) |
Typ. 0.40 dB (SM)
Typ. 0.20 dB (MM) |
SM, MM
|
Inter-/Intra-Building, Security, Navy
|
جدول شماره 2
تضعيف: چندين عامل موجب تضعيف در فيبرنوري ميشود. تلفات تفرق يا پراکندگي (Scattering)
از جمله تلفاتي است که به دليل عدم يکنواختي ساختار فيبر از لحاظ
ميکروسکوپي ايجاد ميشود. اين عامل باعث پراکندگي بخشي از پرتوهاي نوري شده
و در نتيجه از انرژي پرتو نور ميکاهد. اين نوع تلفات که تلفات رايلي نيز
ناميده ميشود قويترين عامل تضعيف در فيبرهاي امروزي است که حدود 90 درصد
از تلفات کل فيبر است و با عکس توان چهارم طول موج نسبت دارد. به اين معني
که با افزايش طول موج تلفات رايلي کاهش مييابد. نوع ديگر تضعيف تلفات جذبي
است. اين تلفات به دليل ساختار مولکولي فيبر و ناخالصهاي موجود در فيبر
مانند يونهاي فلزي توليد ميشود. اين ناخالصيها باعث جذب انرژي پرتو نور
گشته و انرژي را به صورت گرما تلف ميکند. در طول موج بيش از nm
1700به دليل رزوناس مولکولي، اکسيد سيلسيوم شروع به جذب انرژي نور ميکند.
تلفات خمشي نيز به دو صورت تلفات خمش ميکرو و ماکرو ظاهر ميشود. تلفات
خمش ميکرو به دليل تغيير قطر مغزي، خمشهاي ريز در هنگام ساخت، فشار و کشش
ايجاد ميگردد. تلفات خمش ماکرو نيز به دليل انحناي کابل نوري بيش از
اندازه استاندارد رخ ميدهد. هر چند اندازه اين خمش به قطر فيبر بستگي دارد
ولي چنانچه شعاع خمش بيشتر از cm 10باشد، ميتوان از تلافات خمشي ماکرو چشمپوشي نمود. همچنين چنانچه ذکر گرديد اتصالات و کانکتورها نيز باعث افت ميگردند.
دستگاههاي اندازهگيري و عيبيابي فيبرنوري
براي تعيين پارامترهايي
که شبکه فيبر نوري تحت آنها فعاليت مينمايد آشنايي با دستگاههاي
اندازهگيري استاندارد و تکنيکهاي عيبيابي با اهميت است. براي مثال تعيين
افت کانال از ملاکهاي بسيار حياتي يک شبکه فيبرنوري است. در اين جا
مهمترين دستگاههاي اندازهگيري و عيبيابي به اختصار معرفي ميگردند.
Optical Power Meter:
اين دستگاه جهت سنجش ميزان توان خط انتقال به کار ميرود. بنابراين
ميتوان توان دريافتي را در انتهاي خط اندازهگيري نمود. اگر چه با اضافه
نمودن يک منبع نوري و تشکيل شبکهاي متشکل از فرستنده و گيرنده نوري و
فيبرنوري تحت اندازهگيري، پارامتر مهم افت خط را بر حسب dB اندازهگيري ميکنند. به عنوان مقادير نمونهاي افت متوسط در کانکتور را dB 5/0، هر اتصال مکانيکي dB 2/0 و افت فيبر که شامل مجموع تلفات رايلي، تلفات جذبي و تلفات خمشي است را در طول موج nm 1310 در تک مدي dB/km5/0 و در چند مدي dB/km 4 تا 1 در نظر ميگيرند. در نتيجه ميتوان کل تلفات شبکه فيبرنوري را اينچنين محاسبه نمود:
0/2dB * # Splices) + (0/5dB * # Connectors)+ Pfiber lossTotal Loss = (
Talkset:
به دليل وجود فيبرهاي نوري در کانالهاي زيرزميني و يا در اتاقهاي شيلد
شده، امکان استفاده مهندسين و تکسنينها از فرستنده بيسيم جهت مکالمه وجود
ندارد. اين ابزار ارتباط ما بين دو نفر را از طريق فيبرنوري ميسر ميسازد.
(Optical Time Domain Reflectometer)OTDR: دستگاه OTDR
يا انعکاس سنج نوري د ر حوزه زمان پرمصرفترين و مهمترين ابزار نصب و
نگهداري شبکههاي فيبرنوري ميباشد. برخلاف وات مترهاي نوري که به طور
مستقيم اقدام به سنجش افت خط مينمايند، دستگاه OTDR
به صورت غيرمستقيم کار ميکند و دسترسي به يک سر فيبرتحت آزمايش کافي
ميباشد. اين دستگاه شبيه يک رادار عمل ميکند. با ارسال يک پالس با وات
بالا، منتظر دريافت امواج برگشتي از اتصالات، کانکتورها و انتهاي فيبر نوري
ميشود. تنها مقدار کمي از پالس ارسالي به OTDR
باز ميگردد. اما با کمک گيرندههاي حساس ميتوان به افت خط، طول مسير و
محل وجود اتصالات پي ميبرد. به عنوان مثال ميتوان به محل بريدگي فيبر پي
برد و يا افت اتصالات را بعد از مفصلبندي اندازهگيري کرد. شکل زير گراف
حاصل از بررسي دستگاه را نشان ميدهد. همانطور که مشاهده ميشود محور عمودي
افت خط و محور افقي طول مسير را نشان ميدهد. تحليل اين نمودار مسائل
بسياري را براي کاربر روشن ميسازد.
شکل 4
اين دستگاهها در مسافتهاي کوتاه و اتصالات نزديک به هم محدوديتهايي دارند و نسبت به پهناي باند ارسالي دقت آن تغيير ميکند.
سيستم انتقال اطلاعات دوربينهاي مداربسته
مبتني بر فيبرنوري
شبکه فيبر نوري مانند
ساير شبکههاي ارتباطي از سه جزء اصلي فرستنده، گيرنده و خط انتقال تشکيل
يافته است. در سيستم دوربينهاي مداربسته سيگنال ويدئو، اطلاعات کنترل و
... را از دوربين تحويل فرستنده نوري ميگردد. فرستنده نوري ميتواند
وروديهاي صدا، تصوير و اطلاعات را بر روي موج حامل با مدولاسيونهاي
آنالوگ و يا ديجيتال تحويل فيبر نوري دهد. قبل از ورودي اطلاعات به فيبر
نوري و در طبقه آخر فرستنده، منابع نوري وجود دارند که وظيفه تبديل اطلاعات
الکتريکي به سيگنال نوري را بر عهده دارند. منابع نوري رايج شامل ديود
نوري موسوم به Edge Emitting Led و يا ديود ليزري است که پرتوهاي همگرا توليد ميکنند. در طرف ديگر خط و در گيرنده نوري، اولين طبقه با کمک عناصر نيمه هادي نظير AvalanchePhotodiode و يا Pin Photodiode
سيگنال نوري را به سيگنال الکتريکي تبديل ميکند و بعد از دمودله نمودن
سيگنال حامل، سيگنال صدا، ويدئو و اطلاعات را استخراج نموده و به مانيتور و
کنترلگر دوربين و يا در سيستمهاي گسترده به مرکز سوئيچ دوربين و کارتهاي
ورودي اطلاعات و تصوير تحويل ميدهد. معمولاً فرستندههاي نوري داراي
چندين ورودي و گيرندههاي نوري داراي چندين خروجي ميباشند. بدين طريق
اطلاعات كنترلي به مانند RS-485 و سيگنال ويدئو را ميتوان بر روي يك فيبر منتقل نمود.
در دوربينهاي مداربسته ميتوان شکل زير را در سيستم مبتني بر فيبر نوري در نظر گرفت:
شکل 5
انتخاب بهينه :
استفاده از كابل كواكسيال
و يا فيبرنوري بر اساس نوع سيستم و گستردگي آن صورت ميگيرد. در
پروژههايي كه فاصله دوربينها از محل كنترل و دستگاه مركزي زياد ميباشد
از فيبر نوري (تك مدي و يا چند مدي ) استفاده ميشود. اين استراتژي علاوه
بر افزايش كيفيت تصوير و كنترل بدون تأخير دوربين، در افزايش امنيت
سيگنالها نيز موثر است. در هر حال در مسافتهاي كوتاه و در شرايطي كه
كيفيت تصوير حفظ ميگردد ميتوان از كابلكواكسيال مناسب استفاده نمود.
نویسنده: محمود رهبر
منبع: http://www.sibashahr.com

0 نظرات:
ارسال یک نظر